Moje granice i bezpieczna pomoc
Wychowanie przedszkolne / klasy I–III · Czas warsztatu prowadzonego: 25 minut
Cel: Dziecko rozpoznaje sygnał dyskomfortu, ćwiczy odmowę i wskazuje dostępnych zaufanych dorosłych.
Scenariusz zajęć — 25 minut
- 4 min — Uczucia są ważną informacją
- 5 min — Moje granice
- 5 min — Kogo mogę poprosić
- 5 min — Tajemnica, która martwi
- 6 min — Przećwicz prośbę o pomoc
Rezultat uczestników: Karta zaufanych miejsc, dwa ćwiczenia języka granic i neutralna bajka do rozmowy.
Materiały i organizacja: konspekt, kartki, długopisy, neutralne opisy sytuacji, tablica. Ustal zasady szacunku i możliwości odstąpienia od ćwiczenia. Nie pobieraj autentycznych danych uczestników.
ROZDZIAŁ 1 · 4 MIN
Uczucia są ważną informacją
Strach, smutek, zawstydzenie i niepokój mogą sygnalizować potrzebę rozmowy z bezpieczną dorosłą osobą. Nie każdy nieprzyjemny moment oznacza krzywdzenie, ale o trudnym doświadczeniu warto powiedzieć. Nie wymagamy od dziecka opowiadania osobistych historii ani wyjaśniania, dlaczego odczuwa dyskomfort. Każdy ma prawo poprosić o pomoc.
Prowadzący pokazuje obrazki z neutralnymi emocjami; grupa dobiera słowa: „nie podoba mi się”, „boję się”, „potrzebuję pomocy”.
Notatki prowadzącego: ...........................................................................................................
ROZDZIAŁ 2 · 5 MIN
Moje granice
Można odmówić niechcianego dotyku, odejść do bezpiecznej osoby i powiedzieć jasno „nie”. Dziecko nie odpowiada za zachowanie osoby dorosłej. Jeśli ktoś przekracza granice, należy szukać pomocy, nawet jeśli wcześniej nie udało się protestować.
Przećwicz na maskotce neutralne zdanie: „Nie chcę, proszę przestań” i ruch w kierunku zaufanego dorosłego; bez dotykania uczestników.
Notatki prowadzącego: ...........................................................................................................
ROZDZIAŁ 3 · 5 MIN
Kogo mogę poprosić
Zaufaną osobą może być opiekun, nauczyciel lub inny dorosły wskazany przez dziecko, który potrafi pomóc. Jeśli jedna osoba nie reaguje, można powiedzieć kolejnej. Gdy istnieje natychmiastowe niebezpieczeństwo, dorosły powinien wezwać pomoc. Dziecko nie ma obowiązku samodzielnie rozstrzygać trudnych spraw.
Na papierowej mapie wskaż dwa miejsca, gdzie można poprosić o pomoc, bez podawania nazwisk.
Notatki prowadzącego: ...........................................................................................................
ROZDZIAŁ 4 · 5 MIN
Tajemnica, która martwi
Nie każda tajemnica jest bezpieczna. Gdy ktoś każe milczeć o czymś, co wywołuje lęk, należy powiedzieć bezpiecznemu dorosłemu. Dobre niespodzianki dają radość i nie wiążą się z zastraszaniem. Odróżniamy prywatność od sekretów, które mogą chronić osobę krzywdzącą.
Porównaj dwie fikcyjne historie: niespodziankę urodzinową i prośbę o ukrywanie przykrego zachowania.
Notatki prowadzącego: ...........................................................................................................
ROZDZIAŁ 5 · 6 MIN
Przećwicz prośbę o pomoc
Najważniejsza jest prosta sekwencja: zauważę niepokój — odejdę, jeśli mogę — powiem dorosłemu — będę szukać dalszej pomocy, jeśli trzeba. Dziecko może zwrócić się do dorosłego także wtedy, gdy nie ma pewności, co się wydarzyło.
W parach z dorosłym ułóż trzy bezpieczne zdania na fikcyjną sytuację. Bez odgrywania drastycznych scen.
Notatki prowadzącego: ...........................................................................................................
Praca na przypadkach
STUDIUM PRZYPADKU 1
Niechciany kontakt
W zabawie ktoś stale przytula postać z opowiadania, mimo że ta mówi, iż nie chce.
Co może zrobić postać?
- Poprosić o przerwanie i powiedzieć bezpiecznemu dorosłemu
- Udawać, że to miłe
Omówienie dla prowadzącego: Granice należy szanować; odpowiedzialność za naruszenie nie leży po stronie dziecka.
STUDIUM PRZYPADKU 2
Zmartwienie i sekret
W bajce dorosły prosi dziecko, by nie mówiło nikomu o czymś, co budzi lęk.
Co jest bezpieczne?
- Zachować sekret niezależnie od sytuacji
- Powiedzieć zaufanemu dorosłemu, a jeśli nie pomoże — następnemu
Omówienie dla prowadzącego: O niepokojących sekretach wolno i warto mówić.
Pytania kontrolne i klucz dla prowadzącego
- Gdy coś mnie przeraża, mogę…
Możliwe odpowiedzi: Prosić o pomoc / Zawsze milczeć
Klucz: Prosić o pomoc. Zaufany dorosły może pomóc.
- Gdy ktoś narusza moje granice…
Możliwe odpowiedzi: Mogę powiedzieć „stop” i szukać wsparcia / Muszę zgodzić się na wszystko
Klucz: Mogę powiedzieć „stop” i szukać wsparcia. Masz prawo do granic.
- Jeśli pierwszy dorosły nie reaguje…
Możliwe odpowiedzi: Mogę zwrócić się do innego / Nie wolno mówić drugi raz
Klucz: Mogę zwrócić się do innego. Warto szukać dalszej pomocy.
- Czy trzeba opowiadać własne trudne historie w klasie?
Możliwe odpowiedzi: Nie / Tak
Klucz: Nie. Prywatność jest ważna.
- Niepokojącą tajemnicę…
Możliwe odpowiedzi: Można powiedzieć bezpiecznemu dorosłemu / Zawsze trzeba ukrywać
Klucz: Można powiedzieć bezpiecznemu dorosłemu. Bezpieczeństwo jest ważniejsze niż sekret.
- Jeśli nie wiem, czy to problem…
Możliwe odpowiedzi: Mogę zapytać / Muszę samodzielnie rozstrzygnąć
Klucz: Mogę zapytać. Nie musisz radzić sobie samodzielnie.
Plan zastosowania w placówce
Karta zaufanych miejsc, dwa ćwiczenia języka granic i neutralna bajka do rozmowy.
Dokumentację osobową i opis rzeczywistego zdarzenia prowadzi się poza DSS w uprawnionych systemach placówki. Sprawdź aktualność procedur oraz rozdziel obowiązek prawny od dobrej praktyki.